Hazard może początkowo być formą rozrywki, źródłem silnych emocji, aktywnością społeczną lub próbą zarobienia pieniędzy. U niektórych osób stopniowo staje się jednak coraz trudniejszy do kontrolowania i zaczyna wpływać na finanse, relacje, pracę, stan emocjonalny oraz codzienne funkcjonowanie.
Prowadzę psychoterapię problematycznego hazardu i zaburzenia hazardowego w Erywaniu, opierając pracę przede wszystkim na terapii poznawczo-behawioralnej (CBT).
Celem terapii jest zrozumienie mechanizmów podtrzymujących zachowania hazardowe, stopniowa zmiana tych mechanizmów, rozwijanie kontroli nad decyzjami oraz zmniejszenie ryzyka powrotu do grania.
Kiedy hazard staje się problemem?
O nasileniu problemu nie decyduje wyłącznie częstotliwość grania ani wysokość poniesionych strat.
Warto zwrócić uwagę na pytania:
- Czy coraz trudniej jest przestać grać?
- Czy grasz dłużej lub za większe kwoty, niż wcześniej planowałeś?
- Czy wracasz do gry, aby odzyskać stracone pieniądze?
- Czy często myślisz o hazardzie, kiedy nie grasz?
- Czy silna potrzeba grania utrudnia realizowanie decyzji o zaprzestaniu gry?
- Czy ukrywasz rzeczywisty zakres grania przed bliskimi?
- Czy hazard spowodował problemy finansowe, rodzinne lub zawodowe?
- Czy wielokrotnie postanawiałeś przestać, a następnie wracałeś do gry?
- Czy stres, nuda, samotność, złość lub inne stany emocjonalne zwiększają potrzebę grania?
- Czy hazard stał się sposobem chwilowej ucieczki od nieprzyjemnych myśli lub emocji?
Jeżeli mimo negatywnych konsekwencji coraz trudniej jest kontrolować hazard, pomocna może być profesjonalna ocena i psychoterapia.
Jak działa cykl problematycznego hazardu?
Problem hazardowy rzadko jest podtrzymywany przez jeden czynnik.
Cykl może wyglądać następująco:
wyzwalacz → oczekiwanie i potrzeba grania → hazard → pobudzenie lub chwilowa ulga → wygrana albo strata → dalsza gra lub próba odrobienia strat → negatywne konsekwencje → stres, poczucie winy lub frustracja → ponowna potrzeba grania
Z czasem proces ten może stawać się coraz bardziej automatyczny.
Zachowania hazardowe są wzmacniane nie tylko przez wygraną. Samo oczekiwanie na potencjalną nagrodę, niepewność wyniku, sytuacje „prawie wygranej”, pobudzenie emocjonalne czy chwilowa ucieczka od przykrych stanów mogą podtrzymywać granie.
Dlatego samo zalecenie „przestań grać” zazwyczaj nie wystarcza.
Należy zidentyfikować mechanizmy, które wielokrotnie prowadzą do powrotu do hazardu.
Zniekształcenia poznawcze związane z hazardem
Hazardowi często towarzyszą charakterystyczne błędy w ocenie prawdopodobieństwa i podejmowaniu decyzji.
Mogą to być między innymi:
- przekonanie, że po serii przegranych wygrana „musi w końcu nastąpić”;
- interpretowanie prawie wygranej jako sygnału, że sukces jest coraz bliżej;
- przecenianie możliwości przewidywania lub kontrolowania losowych wyników;
- wybiórcze pamiętanie wygranych i pomniejszanie znaczenia strat;
- przekonanie, że określona strategia pozwoli systematycznie pokonać przypadek;
- traktowanie dotychczasowych strat jako argumentu za dalszą grą;
- przekonanie, że jedna duża wygrana rozwiąże problemy powstałe wskutek hazardu;
- traktowanie dalszej gry jako najszybszego sposobu odzyskania straconych pieniędzy.
Ważnym elementem CBT jest rozpoznawanie i krytyczna analiza takich wzorców myślenia.
Odgrywanie strat
Jednym z najbardziej destrukcyjnych mechanizmów problematycznego hazardu jest próba odrobienia strat.
Po przegranej może pojawić się silne przekonanie, że należy grać dalej, aby „wyjść na zero”.
Kolejny zakład przestaje wówczas psychologicznie pełnić funkcję rozrywki i staje się próbą rozwiązania problemu stworzonego przez wcześniejszą grę.
Może to prowadzić do podejmowania coraz większego ryzyka i kolejnych strat.
Ważnym elementem terapii jest więc uczenie się traktowania już utraconych pieniędzy jako zakończonego zdarzenia, którego nie należy próbować naprawiać poprzez dalszy hazard.
Jak pracuję z problemem hazardowym
Podstawą mojego podejścia jest terapia poznawczo-behawioralna oraz indywidualna konceptualizacja problemu.
Ocena i konceptualizacja przypadku
Na początku analizujemy:
- historię rozwoju zachowań hazardowych;
- rodzaje gier i zakładów;
- częstotliwość i czas grania;
- konsekwencje finansowe;
- wyzwalacze i sytuacje wysokiego ryzyka;
- stany emocjonalne związane z graniem;
- myśli i przekonania poprzedzające grę;
- schemat wygranych, strat i prób ich odrobienia;
- wcześniejsze próby zaprzestania hazardu;
- dostęp do pieniędzy i platform hazardowych;
- wpływ problemu na relacje, pracę i codzienne życie.
Celem jest stworzenie indywidualnego modelu wyjaśniającego, co podtrzymuje zachowania hazardowe.
Rozpoznawanie wyzwalaczy
Epizod hazardowy często zaczyna się znacznie wcześniej niż w momencie postawienia pierwszego zakładu.
Wyzwalaczem może być:
- otrzymanie pieniędzy;
- reklama hazardu;
- wydarzenie sportowe;
- samotność;
- nuda;
- alkohol;
- stres;
- konflikt;
- frustracja;
- wcześniejsza przegrana;
- wcześniejsza wygrana;
- konkretna aplikacja, strona internetowa lub miejsce;
- myślenie o problemach finansowych.
Rozpoznanie tych czynników pozwala interweniować wcześniej.
Praca z potrzebą grania
Potrzeba zagrania nie jest jeszcze działaniem.
W terapii uczymy się rozpoznawać jej pojawienie się, obserwować jej wzrost i spadek, opóźniać reakcję oraz osłabiać automatyczne przejście od impulsu do gry.
Celem nie musi być natychmiastowe zniknięcie wszystkich myśli związanych z hazardem, lecz rozwinięcie zdolności do niepodejmowania gry mimo ich obecności.
Ograniczenie dostępu do hazardu
Zmiana psychologiczna jest znacznie trudniejsza, gdy hazard pozostaje dostępny w każdej chwili.
W zależności od sytuacji praca może więc obejmować:
- zamykanie lub ograniczanie kont hazardowych;
- samowykluczenie, jeśli jest dostępne;
- usunięcie aplikacji hazardowych;
- ograniczenie szybkiego dostępu do pieniędzy;
- zmianę sposobów dokonywania płatności;
- ograniczenie ekspozycji na bodźce hazardowe;
- ustalenie jasnych zasad finansowych.
Nie zastępuje to psychoterapii, lecz może stworzyć środowisko sprzyjające zmianie.
Praca poznawcza
Analizujemy przekonania podtrzymujące dalsze granie i konfrontujemy je z prawdopodobieństwem, faktami oraz rzeczywistą historią hazardu.
Celem jest rozwijanie bardziej realistycznego podejmowania decyzji zamiast decyzji opartych głównie na impulsie i emocjach.
Budowanie alternatywnych zachowań
Jeżeli hazard stał się jednym z głównych źródeł pobudzenia, przyjemności, ucieczki lub regulacji emocji, samo usunięcie go może pozostawić istotną lukę.
Dlatego terapia obejmuje również odbudowę codziennej struktury, aktywności, relacji, zainteresowań oraz innych sposobów radzenia sobie ze stresem.
Zapobieganie nawrotom
Powrót do hazardu po okresie abstynencji nie musi oznaczać utraty całego wcześniejszego postępu.
Ważne jest możliwie wczesne rozpoznawanie sytuacji wysokiego ryzyka i pierwszych sygnałów ostrzegawczych.
Plan zapobiegania nawrotom może mieć strukturę:
wyzwalacze → sygnały ostrzegawcze → natychmiastowe działania → ograniczenie dostępu → wsparcie → analiza epizodu → powrót do planu terapii
Hazard, układ nagrody i mózg
Jednym z ważnych obszarów moich zainteresowań zawodowych i badawczych jest neurobiologia zaburzenia hazardowego oraz jego psychoterapia.
W swojej pracy uwzględniam między innymi rolę układu nagrody, procesów dopaminergicznych, uczenia ze wzmocnieniem oraz zniekształceń poznawczych w podtrzymywaniu zachowań hazardowych.
Z tego punktu widzenia problemu hazardowego nie można sprowadzić wyłącznie do „braku silnej woli”.
W wyniku powtarzającego się grania bodźce związane z hazardem, oczekiwanie, niepewność, pobudzenie emocjonalne oraz nagroda mogą zostać ze sobą silnie powiązane.
Samo zrozumienie mechanizmów neurobiologicznych nie wystarcza jednak do zmiany. Psychoterapia ma pomóc stworzyć nowe doświadczenia poprzez zmianę sposobu myślenia, zachowania oraz środowiska.
Rodzina i relacje
Problematyczny hazard zwykle nie dotyczy wyłącznie osoby grającej.
Partnerzy i członkowie rodziny mogą doświadczać:
- niepewności finansowej;
- utraty zaufania;
- powtarzających się obietnic zaprzestania gry;
- ukrywania informacji;
- konfliktów;
- prób ciągłego kontrolowania zachowania osoby grającej;
- trudnych decyzji dotyczących pomocy finansowej.
W zależności od sytuacji te kwestie również mogą być częścią procesu terapeutycznego.
Pomaganie bliskiej osobie nie musi oznaczać spłacania jej długów ani ciągłego usuwania konsekwencji hazardu.
Jasne granice mogą stanowić istotny element procesu zdrowienia.
Jak wygląda pierwsza sesja?
Pierwsza sesja jest przede wszystkim poświęcona ocenie problemu.
Rozmawiamy o:
- aktualnym wzorcu grania;
- historii problemu;
- konsekwencjach finansowych i psychologicznych;
- wyzwalaczach;
- wcześniejszych próbach zaprzestania grania;
- funkcji, jaką hazard obecnie pełni;
- dostępie do pieniędzy i hazardu;
- innych istotnych trudnościach psychologicznych;
- celach terapii.
Na tej podstawie tworzymy wstępną konceptualizację problemu oraz plan dalszej pracy.
Moje doświadczenie zawodowe w obszarze hazardu
Psychoterapia patologicznego i problematycznego hazardu od wielu lat jest jednym z głównych obszarów mojej pracy klinicznej i badawczej.
Jestem autorem materiałów i książek opartych na podejściu poznawczo-behawioralnym, w tym „Patologiczny hazard. Przewodnik dla psychoterapeuty”, „Patologiczny hazard. Zeszyt ćwiczeń”, „Hazard: jak pokonać” oraz nowszego przewodnika „Wygraj bez grania: przewodnik po przezwyciężaniu uzależnienia od hazardu”.
Jestem również współautorem publikacji poświęconej klinicznemu zastosowaniu terapii poznawczej w patologicznym hazardzie oraz prowadzę szkolenia dotyczące neurobiologii, diagnozy i psychoterapii zaburzenia hazardowego.
Jestem psychologiem i psychoterapeutą posiadającym Europejski Certyfikat Psychoterapii (ECP). Podstawowym modelem mojej pracy klinicznej jest terapia poznawczo-behawioralna.
Psychoterapia w Erywaniu i online
Sesje dostępne są: stacjonarnie w Erywaniu oraz online.
Pracuję w językach: polskim · angielskim · ormiańskim · rosyjskim
Umów konsultację
Jeżeli hazard lub zakłady stały się trudne do kontrolowania albo kolejne próby zaprzestania gry nie przyniosły trwałej zmiany, można umówić się na pierwszą konsultację w celu oceny problemu i ustalenia odpowiedniej strategii terapii.