Artykul 2. Ekspozycja jako uczenie si\u0119 bayesowskie: jak nowe do\u015bwiadczenie zmienia przewidywania m\u00f3zgu dotycz\u0105ce zagro\u017cenia<\/a><\/p>\n3. Niewidoczne przeszkody w ekspozycji: uwaga, ukryte zachowania zabezpieczaj\u0105ce i poszukiwanie zapewnie\u0144<\/h2>\n3.1. Zbli\u017cenie si\u0119 do sytuacji nie jest r\u00f3wnoznaczne z pe\u0142n\u0105 konfrontacj\u0105 z ni\u0105<\/h3>\n
W poprzednim rozdziale om\u00f3wili\u015bmy, jak ekspozycja mo\u017ce zmienia\u0107 przewidywania dotycz\u0105ce zagro\u017cenia poprzez nowe do\u015bwiadczenie. W pracy klinicznej wa\u017cne jest jednak ustalenie nie tylko tego, czy osoba zbli\u017cy\u0142a si\u0119 do budz\u0105cej strach sytuacji, lecz tak\u017ce tego, jak si\u0119 z ni\u0105 skonfrontowa\u0142a i jakie informacje otrzyma\u0142 w rezultacie m\u00f3zg jako system poznawczy.<\/p>\n
Cz\u0142owiek mo\u017ce wyst\u0119powa\u0107 publicznie, korzysta\u0107 z metra lub uczestniczy\u0107 w spotkaniu, a jednocze\u015bnie przez ca\u0142y czas wykonywa\u0107 dzia\u0142ania, kt\u00f3re w jego przekonaniu zapobiegaj\u0105 katastrofie \u2014 zachowania zabezpieczaj\u0105ce. Cz\u0119\u015b\u0107 z nich jest widoczna, inne zachodz\u0105 na poziomie uwagi, przygotowania w my\u015blach lub uzyskiwania zapewnie\u0144 od innych os\u00f3b. Dlatego zrozumienie ekspozycji wymaga czasem przyjrzenia si\u0119 temu, czego nie wida\u0107 z zewn\u0105trz.<\/p>\n
3.2. Selektywna uwaga: kt\u00f3re dane docieraj\u0105 do celu?<\/h3>\n
Wyobra\u017amy sobie osob\u0119 z l\u0119kiem spo\u0142ecznym, kt\u00f3ra przemawia przed grup\u0105 dwudziestu os\u00f3b. Dziewi\u0119tna\u015bcie reaguje neutralnie lub pozytywnie, natomiast jedna przez chwil\u0119 ma niezadowolony wyraz twarzy. Po spotkaniu osoba ta m\u00f3wi: \u201eWidzia\u0142em, jak na mnie patrzy\u0142a. By\u0142o oczywiste, \u017ce \u017ale m\u00f3wi\u0142em\u201d. Problem nie polega tu wy\u0142\u0105cznie na interpretacji spotkania. Uwaga tej osoby od samego pocz\u0105tku nieproporcjonalnie wybiera\u0142a informacje zgodne z zagro\u017ceniem. Neutralne lub pozytywne reakcje mog\u0142y pozosta\u0107 w tle, podczas gdy jeden potencjalnie negatywny sygna\u0142 sta\u0142 si\u0119 podstaw\u0105 oceny ca\u0142ego spotkania.<\/p>\n
W j\u0119zyku bayesowskim mo\u017cna powiedzie\u0107, \u017ce aktualizacja przekonania zale\u017cy nie tylko od wagi przypisywanej ju\u017c otrzymanym danym, lecz tak\u017ce od tego, jakie dane w og\u00f3le zostaj\u0105 wybrane. Je\u015bli cz\u0142owiek zbiera z otoczenia przede wszystkim sygna\u0142y odpowiadaj\u0105ce jego przewidywaniu zagro\u017cenia, nowe do\u015bwiadczenie mo\u017ce dostarcza\u0107 mniej sprzecznych informacji, ni\u017c zak\u0142ada zewn\u0119trzny obserwator. Mamy tu do czynienia ze zjawiskiem nazywanym selektywn\u0105 percepcj\u0105.<\/p>\n
Celem terapii nie jest wy\u0142\u0105cznie poszukiwanie pozytywnych reakcji. Mog\u0142oby to stworzy\u0107 kolejn\u0105 tendencyjno\u015b\u0107. Celem jest uczynienie uwagi bardziej elastyczn\u0105 i reprezentatywn\u0105: dostrzeganie r\u00f3wnie\u017c neutralnych danych, przebiegu sytuacji i w\u0142asnego bezpo\u015bredniego do\u015bwiadczenia. Jednym z najprostszych dzia\u0142a\u0144 w takich przypadkach jest pytanie: \u201ePoza t\u0105 jedn\u0105 reakcj\u0105, kt\u00f3r\u0105 zauwa\u017cy\u0142e\u015b, co jeszcze si\u0119 dzia\u0142o?\u201d<\/p>\n
3.3. Ukryte zachowania zabezpieczaj\u0105ce: gdy zbli\u017casz si\u0119 do sytuacji, ale nadal si\u0119 chronisz<\/h3>\n
Zachowanie zabezpieczaj\u0105ce nie zawsze przyjmuje posta\u0107 butelki wody, leku czy stania blisko wyj\u015bcia. Mo\u017ce by\u0107 czynno\u015bci\u0105 umys\u0142ow\u0105 albo tak nawykow\u0105 form\u0105 zachowania, \u017ce cz\u0142owiek sam nie zauwa\u017ca jej funkcji ochronnej. Na przyk\u0142ad podczas publicznego wyst\u0105pienia osoba mo\u017ce z wyprzedzeniem uk\u0142ada\u0107 w my\u015blach ka\u017cde zdanie, nieustannie kontrolowa\u0107 g\u0142os, m\u00f3wi\u0107 szybko, by jak najszybciej sko\u0144czy\u0107, albo unika\u0107 pauz i spontanicznych odpowiedzi. \u017badne z tych dzia\u0142a\u0144 samo w sobie nie stanowi problemu, wa\u017cne jest jednak, dlaczego osoba je wykonuje i co wed\u0142ug niej wydarzy si\u0119, je\u015bli tego nie zrobi.<\/p>\n
Przygotowanie do wyst\u0105pienia mo\u017ce pomaga\u0107 w jasnym przedstawieniu materia\u0142u. Jednak to samo przygotowanie mo\u017ce s\u0142u\u017cy\u0107 innemu przekonaniu: \u201eJe\u015bli wcze\u015bniej nie dobior\u0119 ka\u017cdego s\u0142owa, pogubi\u0119 si\u0119 i skompromituj\u0119\u201d. W drugim przypadku udane wyst\u0105pienie mo\u017ce wzmacnia\u0107 poczucie konieczno\u015bci kontroli. Dlatego warto zapyta\u0107: \u201eCo robi\u0142e\u015b, \u017ceby zapobiec temu, czego si\u0119 ba\u0142e\u015b?\u201d, a nast\u0119pnie: \u201eJak my\u015blisz, co by si\u0119 sta\u0142o, gdyby\u015b tego nie zrobi\u0142?\u201d Pytania te mog\u0105 ujawni\u0107 przewidywanie, kt\u00f3rego dot\u0105d nie sprawdzono.<\/p>\n
Nast\u0119pnie eksperyment behawioralny mo\u017cna zaplanowa\u0107 bardziej konkretnie: dopu\u015bci\u0107 kr\u00f3tk\u0105 pauz\u0119, odpowiedzie\u0107 na jedno pytanie bez wcze\u015bniej przygotowanego zdania albo na pewien czas przenie\u015b\u0107 uwag\u0119 z w\u0142asnego g\u0142osu na tre\u015b\u0107 rozmowy. W tym przypadku testowane jest w\u0142a\u015bnie przekonanie o konieczno\u015bci zachowania zabezpieczaj\u0105cego.<\/p>\n
3.4. Poszukiwanie zapewnie\u0144: gdy po do\u015bwiadczeniu niepewno\u015b\u0107 zostaje natychmiast \u201ezamkni\u0119ta\u201d<\/h3>\n
Osoba mo\u017ce przeprowadzi\u0107 ekspozycj\u0119, ale natychmiast potem zapyta\u0107: \u201eCzy m\u00f3wi\u0142em normalnie?\u201d, \u201eCzy zauwa\u017cy\u0142e\u015b, \u017ce dr\u017ca\u0142y mi r\u0119ce?\u201d, \u201eCzy na pewno nie zrobi\u0142em z\u0142ego wra\u017cenia?\u201d Pytania te mog\u0105 wygl\u0105da\u0107 jak zwyk\u0142a ch\u0119\u0107 uzyskania informacji zwrotnej. Czasami rzeczywi\u015bcie tak jest. Jednak informacja zwrotna i poszukiwanie uspokajaj\u0105cych zapewnie\u0144 pe\u0142ni\u0105 r\u00f3\u017cne funkcje. Informacja zwrotna mo\u017ce dostarcza\u0107 nowych danych, kt\u00f3re mo\u017cna wykorzysta\u0107. Powtarzaj\u0105ce si\u0119 poszukiwanie zapewnie\u0144 cz\u0119sto ma na celu natychmiastowe zmniejszenie niepokoju i uzyskanie ca\u0142kowitej pewno\u015bci.<\/p>\n
R\u00f3\u017cnic\u0119 mo\u017cna rozpozna\u0107 po powtarzalno\u015bci pytania i wp\u0142ywie odpowiedzi. Je\u015bli odpowied\u017a uspokaja na kr\u00f3tko, nast\u0119pnie w\u0105tpliwo\u015b\u0107 powraca i pojawia si\u0119 potrzeba ponownego zapytania, proces ten mo\u017ce przekszta\u0142ci\u0107 si\u0119 w strategi\u0119 zabezpieczaj\u0105c\u0105. Osoba mo\u017ce w\u00f3wczas mniej uczy\u0107 si\u0119 na podstawie w\u0142asnego do\u015bwiadczenia, a bardziej wzmacnia\u0107 przekonanie: \u201e\u017beby si\u0119 uspokoi\u0107, potrzebuj\u0119 potwierdzenia od kogo\u015b innego\u201d. Utrzymuje si\u0119 nie tylko przekonanie dotycz\u0105ce konkretnego zagro\u017cenia, lecz tak\u017ce bardziej og\u00f3lne za\u0142o\u017cenie: \u201eNie wolno mi pozostawa\u0107 w niepewno\u015bci\u201d.<\/p>\n
W pracy terapeutycznej mo\u017cna stopniowo odracza\u0107 kolejne pro\u015bby o zapewnienie, najpierw samodzielnie podsumowa\u0107 faktyczny wynik i obserwowa\u0107, jak zmienia si\u0119 niepok\u00f3j bez uzyskiwania nast\u0119pnego potwierdzenia. Nie oznacza to rezygnacji z potrzebnych informacji ani wsparcia. W tym przypadku sprawdzane jest przekonanie, \u017ce bez natychmiastowego zapewnienia cz\u0142owiek nie mo\u017ce dalej dzia\u0142a\u0107.<\/p>\n
3.5. Czy wszystkie zachowania zabezpieczaj\u0105ce nale\u017cy natychmiast wyeliminowa\u0107?<\/h3>\n
Wa\u017cne jest unikanie sztywnej zasady: \u201eKa\u017cde zachowanie zabezpieczaj\u0105ce jest szkodliwe\u201d. Wyniki bada\u0144 dotycz\u0105cych ich wp\u0142ywu s\u0105 niejednoznaczne, a decyzja kliniczna wymaga uwzgl\u0119dnienia funkcji zachowania i sytuacji (Blakey & Abramowitz, 2016; Meulders et al., 2016).<\/p>\n
Niekt\u00f3re zachowania na pocz\u0105tkowym etapie mog\u0105 pomaga\u0107 osobie zaanga\u017cowa\u0107 si\u0119 w ekspozycj\u0119. Na przyk\u0142ad obecno\u015b\u0107 terapeuty mo\u017ce umo\u017cliwi\u0107 wykonanie pierwszego kroku. P\u00f3\u017aniej jednak wa\u017cne jest, aby uczenie si\u0119 nie pozosta\u0142o ograniczone wy\u0142\u0105cznie do tego warunku. W przeciwnym razie mo\u017ce utrzymywa\u0107 si\u0119 przekonanie: \u201ePotrafi\u0119 to zrobi\u0107 tylko wtedy, gdy terapeuta jest obok\u201d. Pytanie brzmi zatem, czy dane wsparcie pomaga stopniowo dzia\u0142a\u0107 samodzielnie, czy staje si\u0119 obowi\u0105zkowym warunkiem bezpiecze\u0144stwa. Jego ograniczanie mo\u017cna wcze\u015bniej uzgodni\u0107 i przeprowadza\u0107 etapami, jednocze\u015bnie sprawdzaj\u0105c, czego osoba uczy si\u0119 z ka\u017cdego do\u015bwiadczenia.<\/p>\n
Nale\u017cy wi\u0119c r\u00f3wnie\u017c odr\u00f3\u017cnia\u0107 zachowania zabezpieczaj\u0105ce podtrzymuj\u0105ce l\u0119k od \u015brodk\u00f3w ostro\u017cno\u015bci proporcjonalnych do rzeczywistego zagro\u017cenia. Ekspozycja nie wymaga rezygnacji z zalece\u0144 medycznych, samodzielnej zmiany przepisanych lek\u00f3w ani ignorowania realnego niebezpiecze\u0144stwa. Przedmiotem pracy jest dodatkowa ochrona, kt\u00f3rej odczuwana konieczno\u015b\u0107 wynika z wyolbrzymionego przewidywania zagro\u017cenia.<\/p>\n
Podsumowanie<\/h3>\n
Podczas ekspozycji wa\u017cne jest dostrzeganie nie tylko behawioralnego uczestnictwa osoby, lecz tak\u017ce kierunku jej uwagi, ukrytych zachowa\u0144 zabezpieczaj\u0105cych i potrzeby uzyskiwania zapewnie\u0144 po do\u015bwiadczeniu.<\/p>\n
Procesy te mog\u0105 decydowa\u0107 o tym, jakie dane osoba otrzymuje, czemu przypisuje wynik i na ile potrafi po nowym do\u015bwiadczeniu dzia\u0142a\u0107 bardziej samodzielnie. Dlatego jedno z u\u017cytecznych pyta\u0144 klinicznych brzmi: \u201eCzy to do\u015bwiadczenie pomog\u0142o ci swobodniej uczestniczy\u0107 w sytuacji, czy te\u017c wzmocni\u0142o warunki, bez kt\u00f3rych nadal nie odwa\u017casz si\u0119 w niej uczestniczy\u0107?\u201d<\/p>\n
\nBibliografia<\/h3>\n
\u0532\u0565\u0563\u0578\u0575\u0561\u0576 \u0531.\u0546. \u054f\u0561\u0563\u0576\u0561\u057a\u0561\u0574\u0561\u0580\u056b\u0579. \u057f\u0561\u0563\u0576\u0561\u057a\u0561\u0575\u056b\u0576 \u056d\u0561\u0576\u0563\u0561\u0580\u0578\u0582\u0574\u0576\u0565\u0580\u056b \u0570\u0561\u0572\u0569\u0561\u0570\u0561\u0580\u0574\u0561\u0576 \u0578\u0582\u0572\u0565\u0581\u0578\u0582\u0575\u0581 \/ \u0531.\u0546. \u0532\u0565\u0563\u0578\u0575\u0561\u0576. \u2013 \u0535\u0580.: \u0540\u056b\u056c\u0586\u0574\u0561\u0576\u0576 \u054a\u0580\u0565\u057d\u057d, 2020. \u2013 368 \u0567\u057b\u0589<\/p>\n
Blakey, S. M., & Abramowitz, J. S. (2016). The effects of safety behaviors during exposure therapy for anxiety: Critical analysis from an inhibitory learning perspective. Clinical Psychology Review, 49<\/em>, 1\u201315.<\/p>\nMeulders, A., Van Daele, T., Volders, S., & Vlaeyen, J. W. S. (2016). The use of safety-seeking behavior in exposure-based treatments for fear and anxiety: Benefit or burden? A meta-analytic review. Clinical Psychology Review, 45<\/em>, 144\u2013156.<\/p>\n
\n <\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
M\u00f3zg jako maszyna bayesowska: od obliczeniowej neuronauki poznawczej do psychoterapii Przeczyta\u0107 Artykul 2. Ekspozycja jako uczenie si\u0119 bayesowskie: jak nowe do\u015bwiadczenie zmienia przewidywania m\u00f3zgu dotycz\u0105ce zagro\u017cenia 3. Niewidoczne przeszkody w ekspozycji: uwaga, ukryte zachowania zabezpieczaj\u0105ce i poszukiwanie zapewnie\u0144 3.1. Zbli\u017cenie<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":3739,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[198,308,19,207,110,309,148,109,18],"tags":[],"class_list":["post-3734","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-anxiety","category-bayesian-science","category-clinical-psychology","category-cognitive-behavioural-therapy","category-cognitive-science","category-computational-methods","category-counseling","category-neuroscience","category-psychotherapy"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/armanbegoyan.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3734","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/armanbegoyan.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/armanbegoyan.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/armanbegoyan.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/armanbegoyan.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3734"}],"version-history":[{"count":9,"href":"https:\/\/armanbegoyan.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3734\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3747,"href":"https:\/\/armanbegoyan.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3734\/revisions\/3747"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/armanbegoyan.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/3739"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/armanbegoyan.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3734"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/armanbegoyan.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3734"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/armanbegoyan.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3734"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}