Jednym z wa\u017cnych warunk\u00f3w ludzkiej adaptacji jest to, w jakim stopniu nasze wyobra\u017cenia o \u015bwiecie odpowiadaj\u0105 rzeczywisto\u015bci. Oczywi\u015bcie stuprocentowa zgodno\u015b\u0107 naszych wyobra\u017ce\u0144 z rzeczywisto\u015bci\u0105 nie jest mo\u017cliwa. Zawsze postrzegamy \u015bwiat poprzez okre\u015blone modele, przekonania, wcze\u015bniejsze do\u015bwiadczenia i przewidywania. Jednak im bardziej ta wewn\u0119trzna \u201emapa\u201d jest zbli\u017cona do rzeczywistego \u015bwiata, tym skuteczniej mo\u017cemy si\u0119 w nim orientowa\u0107, przewidywa\u0107, podejmowa\u0107 decyzje i adaptowa\u0107 si\u0119 do zmian.<\/p>\n
Ostatecznie wiele problem\u00f3w psychologicznych mo\u017cna rozpatrywa\u0107 w\u0142a\u015bnie z perspektywy adaptacji: w pewnym momencie wewn\u0119trzny model cz\u0142owieka przestaje wystarczaj\u0105co dobrze funkcjonowa\u0107 w \u015brodowisku, w kt\u00f3rym \u017cyje. Cz\u0142owiek przewiduje zagro\u017cenie tam, gdzie go nie ma, nie dostrzega tego, co rzeczywi\u015bcie jest wa\u017cne, albo nadal stosuje strategie, kt\u00f3re kiedy\u015b by\u0107 mo\u017ce by\u0142y u\u017cyteczne, ale obecnie ju\u017c nie dzia\u0142aj\u0105. Dlatego jednym z wa\u017cnych kryteri\u00f3w zdrowia psychicznego jest dla mnie nie tylko \u201edobre samopoczucie\u201d, lecz zdolno\u015b\u0107 do mo\u017cliwie skutecznego funkcjonowania w kontakcie z rzeczywisto\u015bci\u0105.<\/p>\n
Pojawia si\u0119 tu jednak interesuj\u0105ce pytanie. A co, je\u015bli \u015bwiatopogl\u0105d cz\u0142owieka nie jest naukowy – na przyk\u0142ad jest religijny lub ezoteryczny – ale cz\u0142owiek czuje si\u0119 dobrze i wszystko w jego \u017cyciu zdaje si\u0119 funkcjonowa\u0107? Dlaczego mieliby\u015bmy to zmienia\u0107?<\/p>\n
Teoretycznie mo\u017cna wyobrazi\u0107 sobie sp\u00f3jny system przekona\u0144, kt\u00f3ry nie zawiera wewn\u0119trznych sprzeczno\u015bci, nie utrudnia cz\u0142owiekowi \u017cycia, jest wystarczaj\u0105co elastyczny i potrafi dostosowywa\u0107 si\u0119 do zmian w \u015bwiecie zewn\u0119trznym. W takim przypadku rzeczywi\u015bcie mo\u017ce on przez d\u0142ugi czas nie powodowa\u0107 \u017cadnych oczywistych problem\u00f3w. W praktyce jednak g\u0142\u00f3wna trudno\u015b\u0107 takich system\u00f3w ujawnia si\u0119 wtedy, gdy rzeczywisto\u015b\u0107 zaczyna im przeczy\u0107.<\/p>\n
W\u0142a\u015bnie w takich granicznych sytuacjach racjonalno\u015b\u0107 staje si\u0119 nie tylko zbiorem wiedzy, lecz tak\u017ce okre\u015blonym wyborem – metod\u0105 formu\u0142owania s\u0105d\u00f3w o \u015bwiecie.<\/p>\n
Bycie racjonalnym nie oznacza znajomo\u015bci odpowiedzi na wszystko. Wr\u0119cz przeciwnie. Czasami najbardziej racjonalna odpowied\u017a brzmi po prostu: \u201eNie wiem, jak to dzia\u0142a\u201d.<\/p>\n
Ale jest tu wa\u017cne rozwini\u0119cie:<\/p>\n
\u201eNie wiem, jak to dzia\u0142a\u201d nie oznacza jeszcze: \u201eA wi\u0119c jest to zjawisko nadprzyrodzone\u201d.<\/p>\n
Moim zdaniem jest to jedna z najwa\u017cniejszych cech odr\u00f3\u017cniaj\u0105cych my\u015blenie naukowe. Niezrozumia\u0142e zjawisko wymaga wyja\u015bnienia, a nie opowie\u015bci, kt\u00f3ra wype\u0142nia brak wyja\u015bnienia.<\/p>\n
Na przyk\u0142ad w Faraonie<\/em> Boles\u0142awa Prusa za\u0107mienie S\u0142o\u0144ca mo\u017ce by\u0107 postrzegane jako wydarzenie boskie przez ludzi, kt\u00f3rzy nie znaj\u0105 jego mechanizmu. Ale nieznajomo\u015b\u0107 mechanizmu nie oznacza jeszcze, \u017ce ze S\u0142o\u0144cem rzeczywi\u015bcie wydarzy\u0142o si\u0119 co\u015b nadprzyrodzonego.<\/p>\n Ta sama logika bardzo dobrze widoczna jest r\u00f3wnie\u017c w Psie Baskerville\u2019\u00f3w<\/em> Conana Doyle\u2019a. Wszystko skonstruowane jest w taki spos\u00f3b, \u017ce nadprzyrodzone wyja\u015bnienie wydaje si\u0119 niezwykle kusz\u0105ce. Przewaga Sherlocka Holmesa polega jednak w\u0142a\u015bnie na tym, \u017ce nie przyjmuje on takiego wyja\u015bnienia tylko dlatego, \u017ce w danym momencie nie ma lepszej alternatywy. Nadal poszukuje mechanizmu.<\/p>\n Dla mnie jest to jedna z kluczowych idei racjonalno\u015bci: szuka\u0107 mechanizm\u00f3w<\/strong>.<\/p>\n Nie m\u00f3wi\u0107 po prostu: \u201eWidzia\u0142em to\u201d, \u201eCzu\u0142em to\u201d, \u201eTo si\u0119 zbieg\u0142o w czasie\u201d, \u201eA wi\u0119c istnieje jaka\u015b si\u0142a\u201d, lecz pyta\u0107: jak dok\u0142adnie? Poprzez jaki \u0142a\u0144cuch zdarze\u0144? Za po\u015brednictwem jakiego procesu? W jakich warunkach? Czy mo\u017cna to sprawdzi\u0107? Czy mo\u017cna przewidzie\u0107, kiedy to si\u0119 wydarzy, a kiedy nie?<\/p>\n Taki spos\u00f3b my\u015blenia jest bardzo wa\u017cny r\u00f3wnie\u017c w psychoterapii. Szczeg\u00f3lnie w przypadku niekt\u00f3rych przejaw\u00f3w zaburzenia obsesyjno-kompulsyjnego.<\/p>\n W OCD cz\u0119sto spotykamy si\u0119 z przekonaniami, w kt\u00f3rych mechanizm przyczynowo-skutkowy po prostu nie istnieje albo jest ignorowany. Na przyk\u0142ad: \u201eJe\u015bli pojawi\u0142a si\u0119 ta my\u015bl, mo\u017ce wydarzy\u0107 si\u0119 co\u015b z\u0142ego\u201d, \u201eJe\u015bli nie wykonam tej czynno\u015bci, komu\u015b stanie si\u0119 co\u015b z\u0142ego\u201d, \u201eJe\u015bli zobaczy\u0142em ten znak, to musi co\u015b znaczy\u0107\u201d.<\/p>\n Kiedy pytamy: \u201eZa pomoc\u0105 jakiego konkretnie mechanizmu twoja my\u015bl mia\u0142aby spowodowa\u0107 wydarzenie w \u015bwiecie zewn\u0119trznym?\u201d<\/strong>, cz\u0119sto okazuje si\u0119, \u017ce w tym zwi\u0105zku nie ma \u017cadnego mechanizmu. Jest jedynie odczucie, zbieg okoliczno\u015bci, l\u0119k albo \u201ea co, je\u015bli\u2026\u201d.<\/p>\n I tutaj racjonalne my\u015blenie nie wymaga od cz\u0142owieka, aby wiedzia\u0142 wszystko. Wymaga czego\u015b znacznie skromniejszego – aby nie wype\u0142nia\u0107 obszaru niewiedzy wyja\u015bnieniem, dla kt\u00f3rego nie mamy podstaw.<\/p>\n Czasami najbardziej naukowe i najbardziej racjonalne zdanie brzmi w\u0142a\u015bnie tak:<\/p>\n \u201eJeszcze nie wiem\u201d.<\/strong><\/p>\n I jest to znacznie silniejsza pozycja ni\u017c:<\/p>\n \u201eNie wiem, a wi\u0119c jest to zjawisko nadprzyrodzone\u201d.<\/strong><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Jednym z wa\u017cnych warunk\u00f3w ludzkiej adaptacji jest to, w jakim stopniu nasze wyobra\u017cenia o \u015bwiecie odpowiadaj\u0105 rzeczywisto\u015bci. Oczywi\u015bcie stuprocentowa zgodno\u015b\u0107 naszych wyobra\u017ce\u0144 z rzeczywisto\u015bci\u0105 nie jest mo\u017cliwa. Zawsze postrzegamy \u015bwiat poprzez okre\u015blone modele, przekonania, wcze\u015bniejsze do\u015bwiadczenia i przewidywania. Jednak im<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":3675,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[110,289,18,279],"tags":[259,303,304],"class_list":["post-3672","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-cognitive-science","category-psychology","category-psychotherapy","category-self-care","tag-259","tag-303","tag-304"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/armanbegoyan.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3672","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/armanbegoyan.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/armanbegoyan.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/armanbegoyan.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/armanbegoyan.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3672"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/armanbegoyan.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3672\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3674,"href":"https:\/\/armanbegoyan.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3672\/revisions\/3674"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/armanbegoyan.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/3675"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/armanbegoyan.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3672"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/armanbegoyan.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3672"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/armanbegoyan.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3672"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}