Terapia poznawczo-behawioralna jest cz\u0119sto postrzegana jako sprawdzanie prawdziwo\u015bci my\u015bli i wyobra\u017ce\u0144, rozpoznawanie b\u0142\u0119d\u00f3w poznawczych oraz racjonalne kwestionowanie irracjonalnych przekona\u0144. Jednak problemy psychologiczne nie zawsze wynikaj\u0105 z b\u0142\u0119dnego postrzegania rzeczywisto\u015bci.<\/p>\n
Czasami cz\u0142owiek w pe\u0142ni trafnie postrzega to, co si\u0119 wydarzy\u0142o, lecz nie potrafi tego zaakceptowa\u0107, poniewa\u017c rzeczywisto\u015b\u0107 ta jest zbyt bolesna. Mo\u017ce to dotyczy\u0107 \u015bmierci, choroby, starzenia si\u0119, nieodwracalnej straty, w\u0142asnej niezdolno\u015bci, niemo\u017cno\u015bci zmiany przesz\u0142o\u015bci, wolno\u015bci drugiego cz\u0142owieka lub niepewno\u015bci przysz\u0142o\u015bci.<\/p>\n
W takich sytuacjach wyra\u017cenia \u201ewiem\u201d i \u201eakceptuj\u0119\u201d nie odzwierciedlaj\u0105 tego samego procesu psychicznego. Cz\u0142owiek mo\u017ce rozpoznawa\u0107 dany fakt na poziomie intelektualnym, a jednocze\u015bnie na poziomie emocjonalnym i egzystencjalnym nadal walczy\u0107 z samym jego istnieniem.<\/p>\n
W\u0142a\u015bnie w tym miejscu terapia poznawczo-behawioralna mo\u017ce czasami potrzebowa\u0107 analizy filozoficznej.<\/p>\n
Akceptacja nie oznacza, \u017ce cz\u0142owiekowi ma si\u0119 podoba\u0107 to, co si\u0119 wydarzy\u0142o, \u017ce powinien to usprawiedliwia\u0107, podda\u0107 si\u0119 lub zrezygnowa\u0107 ze zmian. Akceptowa\u0107 znaczy uzna\u0107 istnienie okre\u015blonej cz\u0119\u015bci rzeczywisto\u015bci, nie domagaj\u0105c si\u0119, aby ona nie istnia\u0142a lub uleg\u0142a zmianie. To, co mo\u017cna zmieni\u0107, pr\u00f3bujemy zmienia\u0107. To, czego zmieni\u0107 nie mo\u017cna, musimy nauczy\u0107 si\u0119 w\u0142\u0105cza\u0107 do naszych wyobra\u017ce\u0144 o \u015bwiecie i w\u0142asnym \u017cyciu \u2014 do naszego obrazu \u015bwiata.<\/p>\n
W filozofii Immanuela Kanta poznaj\u0105cy podmiot nie podchodzi do \u015bwiata jako podmiot bierny. Nie rodzi si\u0119 jednak r\u00f3wnie\u017c z gotow\u0105 wiedz\u0105 tre\u015bciow\u0105 o \u015bwiecie. Cz\u0142owiek posiada aprioryczne formy i \u015brodki poznawcze, za pomoc\u0105 kt\u00f3rych organizuje, okre\u015bla i czyni swoje do\u015bwiadczenie poznawalnym.<\/p>\n
Kantowskie formy a priori nie s\u0105 oczywi\u015bcie tym samym co przyj\u0119te w psychologii poznawczej koncepcje schemat\u00f3w. Pierwsze s\u0105 filozoficznymi warunkami mo\u017cliwo\u015bci wiedzy, natomiast drugie – strukturami poznawczymi kszta\u0142tuj\u0105cymi si\u0119 w ci\u0105gu \u017cycia. Istnieje jednak wa\u017cna wsp\u00f3lna cecha: nigdy nie postrzegamy rzeczywisto\u015bci bez po\u015brednictwa proces\u00f3w poznawczych. Postrzegamy \u015bwiat za po\u015brednictwem naszego systemu poznawczego.<\/p>\n
Oznacza to, \u017ce nasza my\u015bl i rzeczywisto\u015b\u0107 nie s\u0105 tym samym. Mamy do czynienia nie tylko z zewn\u0119trznym wydarzeniem, lecz tak\u017ce z reprezentacj\u0105 tego wydarzenia skonstruowan\u0105 w naszym systemie poznawczym. Dlatego nawet g\u0142\u0119boko przekonuj\u0105ca my\u015bl mo\u017ce nadal by\u0107 naszym modelem rzeczywisto\u015bci, a nie sam\u0105 rzeczywisto\u015bci\u0105.<\/p>\n
Kant opisywa\u0142 r\u00f3wnie\u017c trzy rodzaje dialektycznych wnioskowa\u0144 czystego rozumu: paralogizm transcendentalny, antynomi\u0119 czystego rozumu oraz idea\u0142 czystego rozumu. Pokazywa\u0142 za ich pomoc\u0105, jak rozum d\u0105\u017cy do przej\u015bcia od tego, co uwarunkowane, do tego, co bezwarunkowe, oraz do uzyskania absolutnych odpowiedzi na pytania znajduj\u0105ce si\u0119 poza granicami mo\u017cliwego do\u015bwiadczenia.<\/p>\n
Ludzkiemu rozumowi trudno pogodzi\u0107 si\u0119 z my\u015bl\u0105, \u017ce niekt\u00f3re pytania mog\u0105 nie mie\u0107 ostatecznych odpowiedzi podlegaj\u0105cych empirycznej weryfikacji. Co dzieje si\u0119 po \u015bmierci? Czym jest nieistnienie? Czy \u017cycie ma absolutny sens, czy te\u017c nie? Czy cz\u0142owiek mo\u017ce kiedykolwiek by\u0107 w pe\u0142ni chroniony? Dlaczego istnieje cierpienie?<\/p>\n
\u017b\u0105danie uzyskania ostatecznych odpowiedzi na te pytania mo\u017ce przekszta\u0142ci\u0107 si\u0119 w nieko\u0144cz\u0105ce si\u0119 ruminacje. Cz\u0142owiek nadal rozmy\u015bla nie dlatego, \u017ce problem mo\u017cna rozwi\u0105za\u0107 logicznie, lecz dlatego, \u017ce nie akceptuje ogranicze\u0144 w\u0142asnego poznania. W takich przypadkach akceptacja niepewno\u015bci nie jest pora\u017ck\u0105 rozumu. Przeciwnie – jest racjonalnym rozpoznaniem jego granic.<\/p>\n
Johann Gottlieb Fichte charakteryzowa\u0142 akt samo\u015bwiadomo\u015bci jako dzia\u0142anie, akt i jednocze\u015bnie rezultat tego dzia\u0142ania \u2014 Tathandlung. W samo\u015bwiadomo\u015bci poznaj\u0105cy podmiot i poznawany przedmiot pokrywaj\u0105 si\u0119: \u201eJa\u201d nie tylko obserwuje siebie, ale poprzez to dzia\u0142anie r\u00f3wnie\u017c ustanawia i kszta\u0142tuje samo siebie.<\/p>\n
Teorii Fichtego nie mo\u017cna bezpo\u015brednio przekszta\u0142ci\u0107 w technik\u0119 psychoterapeutyczn\u0105, jednak r\u00f3wnie\u017c tutaj istnieje wa\u017cna analogia. W kontek\u015bcie tego, co dzieje si\u0119 z cz\u0142owiekiem i wok\u00f3\u0142 niego, nie jest on biernym podmiotem. Jest podmiotem zdolnym analizowa\u0107 swoje do\u015bwiadczenie, ponownie rozwa\u017ca\u0107 sw\u00f3j stosunek do niego i wybiera\u0107 dalsze dzia\u0142ania.<\/p>\n
W tym znaczeniu akceptacja nie jest stanem biernym. Jest aktywnym aktem samo\u015bwiadomo\u015bci. Cz\u0142owiek akceptuje, \u017ce nie mo\u017ce usun\u0105\u0107 ani przekszta\u0142ci\u0107 konkretnej rzeczywisto\u015bci, ale mo\u017ce ponownie rozwa\u017cy\u0107 i zmieni\u0107 sw\u00f3j stosunek do niej.<\/p>\n
Hegel wyr\u00f3\u017cnia\u0142 kilka sposob\u00f3w odnoszenia si\u0119 my\u015bli do obiektywno\u015bci. Pierwszym jest my\u015blenie naiwnie dogmatyczne, zak\u0142adaj\u0105ce, \u017ce my\u015bl bezpo\u015brednio i ca\u0142kowicie wyra\u017ca rzeczywisto\u015b\u0107. Drugim s\u0105 empiryzm i filozofia krytyczna, kt\u00f3re poszukuj\u0105 podstaw wiedzy w do\u015bwiadczeniu oraz badaniu granic poznania. Trzecim s\u0105 r\u00f3\u017cne formy wiedzy bezpo\u015bredniej lub intuicyjnej. Rozr\u00f3\u017cnienie to ma znaczenie r\u00f3wnie\u017c dla psychologii. W my\u015bleniu naiwnie dogmatycznym cz\u0142owiek uto\u017csamia swoj\u0105 my\u015bl z faktem: \u201eJe\u017celi tak my\u015bl\u0119, rzeczywisto\u015b\u0107 musi w\u0142a\u015bnie taka by\u0107\u201d. Przy przekonaniu emocjonalnym lub intuicyjnym cz\u0142owiek zamienia swoje odczucie w dow\u00f3d: \u201eJe\u017celi czuj\u0119 si\u0119 bezradny, to znaczy, \u017ce naprawd\u0119 jestem bezradny\u201d; \u201eJe\u017celi przysz\u0142o\u015b\u0107 wydaje si\u0119 niebezpieczna, zagro\u017cenie musi by\u0107 nieuniknione\u201d. Opieraj\u0105c si\u0119 wy\u0142\u0105cznie na pojedynczym do\u015bwiadczeniu, cz\u0142owiek mo\u017ce r\u00f3wnie\u017c wyprowadzi\u0107 wniosek og\u00f3lny z jednostkowego wydarzenia: \u201eRaz ponios\u0142em pora\u017ck\u0119, wi\u0119c zawsze b\u0119d\u0119 ponosi\u0107 pora\u017cki\u201d.<\/p>\n
Racjonalne my\u015blenie wymaga zbadania, w jakim stosunku nasza my\u015bl pozostaje do obiektywnej rzeczywisto\u015bci. Nie uznaje ono automatycznie ani my\u015bli, ani odczucia, ani pojedynczego do\u015bwiadczenia za ostateczn\u0105 prawd\u0119.<\/p>\n
Wed\u0142ug Miko\u0142aja z Kuzy cz\u0142owiek jest tw\u00f3rc\u0105 byt\u00f3w logicznych i form sztucznych. Cz\u0142owiek tworzy poj\u0119cia, klasyfikacje, teorie, symbole i systemy znacze\u0144, za pomoc\u0105 kt\u00f3rych organizuje rzeczywisto\u015b\u0107. Musimy jednak odr\u00f3\u017cnia\u0107 to, co tworzy nasz umys\u0142, od tego, co jest nam dane jako fakt rzeczywisto\u015bci. Nie tworzymy faktu w\u0142asnej \u015bmiertelno\u015bci, lecz tworzymy znaczenie, jakie nadajemy swojej sko\u0144czono\u015bci. Nie mo\u017cemy usun\u0105\u0107 przesz\u0142o\u015bci, ale mo\u017cemy przebudowa\u0107 jej miejsce w historii naszego \u017cycia. Nie wybieramy wszystkich strat, lecz mo\u017cemy wybiera\u0107, jakimi lud\u017ami stajemy si\u0119 po nich. W\u0142a\u015bnie to rozr\u00f3\u017cnienie ma znaczenie dla terapii poznawczo-behawioralnej.<\/p>\n
Niekt\u00f3re przekonania s\u0105 b\u0142\u0119dnymi lub zniekszta\u0142conymi interpretacjami rzeczywisto\u015bci: \u201eWszyscy mnie odrzucaj\u0105\u201d; \u201eJeden b\u0142\u0105d dowodzi, \u017ce jestem bezwarto\u015bciowy\u201d; \u201eL\u0119k oznacza, \u017ce zagro\u017cenie na pewno istnieje\u201d. W przypadku takich przekona\u0144 potrzebne s\u0105 racjonalne kwestionowanie, gromadzenie dowod\u00f3w, tworzenie alternatywnych interpretacji, eksperyment behawioralny oraz sprawdzanie przewidywa\u0144 za pomoc\u0105 rzeczywisto\u015bci.<\/p>\n
Istniej\u0105 jednak r\u00f3wnie\u017c bolesne twierdzenia zgodne z rzeczywisto\u015bci\u0105: cz\u0142owiek jest \u015bmiertelny, niekt\u00f3re straty s\u0105 nieodwracalne, przesz\u0142o\u015bci nie mo\u017cna zmieni\u0107, innych ludzi nie da si\u0119 ca\u0142kowicie kontrolowa\u0107, a w odniesieniu do przysz\u0142o\u015bci nie istniej\u0105 absolutne gwarancje. Pr\u00f3ba racjonalnego obalenia tych fakt\u00f3w sama by\u0142aby irracjonalna. Nale\u017cy tutaj rozr\u00f3\u017cni\u0107 trzy poziomy. Fakt: \u201eStrata jest nieodwracalna\u201d. Interpretacja: \u201eWobec tego moje \u017cycie nie ma ju\u017c \u017cadnej warto\u015bci\u201d. Sztywne \u017c\u0105danie: \u201eTo nie powinno by\u0142o si\u0119 wydarzy\u0107 i dop\u00f3ki rzeczywisto\u015b\u0107 nie stanie si\u0119 inna, nie b\u0119d\u0119 w stanie \u017cy\u0107\u201d.<\/p>\n
Akceptacja odnosi si\u0119 do faktu. Praca poznawcza dotyczy interpretacji i sztywnych \u017c\u0105da\u0144 dodanych do tego faktu. Praca behawioralna pomaga cz\u0142owiekowi ponownie dzia\u0142a\u0107 zgodnie z w\u0142asnymi warto\u015bciami.<\/p>\n
Przekonania kluczowe i schematy nie s\u0105 jedynie my\u015blami sformu\u0142owanymi za pomoc\u0105 s\u0142\u00f3w. S\u0105 ca\u0142o\u015bciowymi systemami wspomnie\u0144, emocji, reakcji cielesnych, przewidywa\u0144 i wzorc\u00f3w zachowania. Dlatego cz\u0142owiek mo\u017ce logicznie rozumie\u0107, \u017ce jego przekonanie nie jest absolutn\u0105 prawd\u0105, a jednocze\u015bnie nadal do\u015bwiadcza\u0107 go jako prawdziwego.<\/p>\n
Racjonalne kwestionowanie mo\u017ce zmieni\u0107 poznawcz\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 przekonania, ale czasami nie dociera do jego emocjonalnych i egzystencjalnych podstaw. W takich przypadkach akceptacja musi dokonywa\u0107 si\u0119 na kilku poziomach.<\/p>\n
Wsp\u00f3\u0142czesne koncepcje m\u00f3zgu jako predykcyjnego systemu poznawczego r\u00f3wnie\u017c pomagaj\u0105 zrozumie\u0107 ten proces. Kiedy rzeczywisto\u015b\u0107 uleg\u0142a zmianie, lecz g\u0142\u0119boki model cz\u0142owieka nadal utrzymuje: \u201eTo nie mo\u017ce by\u0107 prawd\u0105\u201d, \u201eTo nie powinno by\u0142o si\u0119 wydarzy\u0107\u201d albo \u201eMusz\u0119 ca\u0142kowicie kontrolowa\u0107 przysz\u0142o\u015b\u0107\u201d, powstaje trwa\u0142a rozbie\u017cno\u015b\u0107 mi\u0119dzy przewidywaniem a rzeczywisto\u015bci\u0105. Cz\u0142owiek mo\u017ce pr\u00f3bowa\u0107 zmniejszy\u0107 t\u0119 rozbie\u017cno\u015b\u0107 poprzez ruminacje, unikanie, zaprzeczanie lub nieskuteczn\u0105 kontrol\u0119. Je\u017celi jednak samego faktu nie mo\u017cna zmieni\u0107, walka jedynie przed\u0142u\u017ca cierpienie.<\/p>\n
Z tej perspektywy akceptacj\u0119 mo\u017cna rozumie\u0107 jako rewizj\u0119 modelu wy\u017cszego poziomu: \u201eNie chcia\u0142em, aby to si\u0119 wydarzy\u0142o, ale akceptuj\u0119, \u017ce si\u0119 wydarzy\u0142o\u201d; \u201eNie chc\u0119 umiera\u0107, ale akceptuj\u0119 w\u0142asn\u0105 sko\u0144czono\u015b\u0107\u201d; \u201eWol\u0119 pewno\u015b\u0107, ale akceptuj\u0119, \u017ce absolutne gwarancje nie istniej\u0105\u201d.<\/p>\n
Akceptacja nie oznacza r\u00f3wnie\u017c moralnej zgody na to, co si\u0119 wydarzy\u0142o. Cz\u0142owiek mo\u017ce uzna\u0107, \u017ce zosta\u0142 potraktowany niesprawiedliwie, jednocze\u015bnie nie usprawiedliwiaj\u0105c takiego zachowania i chroni\u0105c w\u0142asne granice. Mo\u017cna zaakceptowa\u0107 istnienie choroby i kontynuowa\u0107 leczenie. Mo\u017cna uzna\u0107 realno\u015b\u0107 problemu spo\u0142ecznego i aktywnie walczy\u0107 o jego zmian\u0119. Uznanie istnienia faktu i dzia\u0142anie ukierunkowane na jego zmian\u0119 nie s\u0105 ze sob\u0105 sprzeczne. Cz\u0119sto w\u0142a\u015bnie jasna akceptacja rzeczywisto\u015bci jest pierwszym warunkiem skutecznego dzia\u0142ania. Jednocze\u015bnie sama analiza filozoficzna mo\u017ce sta\u0107 si\u0119 form\u0105 unikania b\u00f3lu. Cz\u0142owiek mo\u017ce d\u0142ugo m\u00f3wi\u0107 o \u015bmierci, stracie lub istnieniu, nie spotykaj\u0105c si\u0119 z w\u0142asnym strachem i \u017calem. Dlatego rozumienie filozoficzne musi \u0142\u0105czy\u0107 si\u0119 z przetwarzaniem emocjonalnym, realnym do\u015bwiadczeniem, zmian\u0105 zachowania i \u017cyciem zgodnym z w\u0142asnymi warto\u015bciami.<\/p>\n
Filozofia nie zast\u0119puje psychoterapii. Poszerza jednak zakres pyta\u0144, z kt\u00f3rymi terapia mo\u017ce pracowa\u0107. Pomaga odr\u00f3\u017cnia\u0107: co mo\u017cemy wiedzie\u0107, czego wiedzie\u0107 nie mo\u017cemy, co jest nam dane jako fakt, co sami konstruujemy, co mo\u017cemy zmieni\u0107 oraz co musimy nauczy\u0107 si\u0119 w\u0142\u0105cza\u0107 do w\u0142asnego istnienia.<\/p>\n
W niekt\u00f3rych przypadkach cz\u0142owiek potrzebuje nie kolejnego argumentu przeciwko swojej my\u015bli, lecz bardziej ca\u0142o\u015bciowego rozumienia \u017cycia, \u015bmierci, ograniczono\u015bci, wolno\u015bci i sensu. Akceptacja filozoficzna nie jest pora\u017ck\u0105 my\u015blenia. Jest momentem, w kt\u00f3rym my\u015bl przestaje domaga\u0107 si\u0119 od rzeczywisto\u015bci, aby nie by\u0142a taka, jaka jest, i zaczyna odpowiedzialnie wybiera\u0107, jak \u017cy\u0107 w tej rzeczywisto\u015bci.<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Terapia poznawczo-behawioralna jest cz\u0119sto postrzegana jako sprawdzanie prawdziwo\u015bci my\u015bli i wyobra\u017ce\u0144, rozpoznawanie b\u0142\u0119d\u00f3w poznawczych oraz racjonalne kwestionowanie irracjonalnych przekona\u0144. Jednak problemy psychologiczne nie zawsze wynikaj\u0105 z b\u0142\u0119dnego postrzegania rzeczywisto\u015bci. Czasami cz\u0142owiek w pe\u0142ni trafnie postrzega to, co si\u0119 wydarzy\u0142o, lecz<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":3539,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[207,283,18],"tags":[284,285,287,286,288],"class_list":["post-3533","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-cognitive-behavioural-therapy","category-philosophy","category-psychotherapy","tag-acceptance","tag-fichte","tag-hegel","tag-kant","tag-nicholas-of-cusa"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/armanbegoyan.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3533","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/armanbegoyan.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/armanbegoyan.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/armanbegoyan.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/armanbegoyan.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3533"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/armanbegoyan.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3533\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3538,"href":"https:\/\/armanbegoyan.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3533\/revisions\/3538"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/armanbegoyan.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/3539"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/armanbegoyan.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3533"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/armanbegoyan.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3533"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/armanbegoyan.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3533"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}