{"id":3273,"date":"2025-01-14T13:12:47","date_gmt":"2025-01-14T09:12:47","guid":{"rendered":"https:\/\/armanbegoyan.com\/?p=3273"},"modified":"2025-01-14T13:27:59","modified_gmt":"2025-01-14T09:27:59","slug":"mistakes-contribute-to-neuroplasticity","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/armanbegoyan.com\/pl\/2025\/01\/14\/mistakes-contribute-to-neuroplasticity\/","title":{"rendered":"B\u0142\u0119dy przyczyniaj\u0105 si\u0119 do neuroplastyczno\u015bci"},"content":{"rendered":"

\"\"
Discovery Lecture – Eric Knudsen – 208 Light Hall. Reporter. Photo by Joe Howell<\/figcaption><\/figure><\/p>\n

Od najm\u0142odszych lat w naszym m\u00f3zgu i ca\u0142ym uk\u0142adzie nerwowym formuj\u0105 si\u0119 sieci neuronowe lub tak zwane \u201emapy\u201d odpowiedzialne za analiz\u0119 r\u00f3\u017cnych informacji sensorycznych oraz realizacj\u0119 dzia\u0142a\u0144 behawioralnych. Z regu\u0142y te sieci znajduj\u0105 si\u0119 w stanie swojej naturalnej, maksymalnej plastyczno\u015bci, czyli elastyczno\u015bci, w najwcze\u015bniejszym, dzieci\u0119cym okresie \u017cycia cz\u0142owieka. Jednak istniej\u0105 ju\u017c istotne odkrycia naukowe wskazuj\u0105ce na to, \u017ce te mapy mog\u0105 pozosta\u0107 plastyczne tak\u017ce w p\u00f3\u017aniejszym wieku. Oznacza to, \u017ce mog\u0105 si\u0119 zmienia\u0107 nawet po okresie wczesnej m\u0142odo\u015bci, pod warunkiem, \u017ce uwzgl\u0119dnione zostan\u0105 okre\u015blone zasady, kt\u00f3re pozwol\u0105 nam modyfikowa\u0107 te mapy. Najwa\u017cniejsze eksperymenty na ten temat przeprowadzi\u0142 profesor neurobiologii Uniwersytetu Stanforda Eric Knudsen wraz ze swoimi studentami.<\/p>\n

Na przyk\u0142ad laboratorium Knudsena i jego wsp\u00f3\u0142pracownicy odkryli, \u017ce je\u015bli cz\u0142owiek nosi okulary pryzmatyczne, kt\u00f3re zmieniaj\u0105 postrzeganie wzrokowe (np. zamieniaj\u0105 prawe i lewe widzenie miejscami albo odwracaj\u0105 obraz do g\u00f3ry nogami), to zmiany zachodz\u0105 r\u00f3wnie\u017c w reprezentacji map s\u0142uchowych i motorycznych.<\/p>\n

Na pocz\u0105tku eksperymenty by\u0142y przeprowadzane z m\u0142odymi uczestnikami, kt\u00f3rych \u015bwiat wzrokowy zosta\u0142 zmieniony poprzez zmuszenie ich do noszenia okular\u00f3w pryzmatycznych. Na przyk\u0142ad, je\u015bli ksi\u0105\u017cka znajdowa\u0142a si\u0119 po lewej stronie uczestnika \u2014 5 stopni w lewo od centrum, czyli stosunkowo blisko \u2014 to w okularach pryzmatycznych uczestnik widzia\u0142 j\u0105 znacznie dalej na lewo. Oczywi\u015bcie przyczyn\u0105 tego by\u0142y okulary pryzmatyczne.<\/p>\n

Co si\u0119 dzieje w pierwszym lub drugim dniu eksperymentu, kiedy uczestnik\u00f3w proszono o si\u0119gni\u0119cie po ksi\u0105\u017ck\u0119? Wyci\u0105gaj\u0105 r\u0119k\u0119, ale przestrzennie si\u0119 myl\u0105, si\u0119gaj\u0105c tam, gdzie ksi\u0105\u017cka faktycznie si\u0119 nie znajduje. Jednak po jednym lub dw\u00f3ch dniach zachowanie motoryczne uczestnik\u00f3w zaczyna dostosowywa\u0107 si\u0119 do zniekszta\u0142conego obrazu wzrokowego, tak \u017ce zaczynaj\u0105 si\u0119ga\u0107 bezpo\u015brednio po ksi\u0105\u017ck\u0119.<\/p>\n

Oznacza to, \u017ce z czasem ich mapy wzrokowe i motoryczne dostosowuj\u0105 si\u0119 na tyle, na ile jest to konieczne do rozwi\u0105zania postawionego zadania. Mo\u017ce si\u0119 to wydawa\u0107 niewiarygodne, ale wyniki tych eksperyment\u00f3w pokazuj\u0105, \u017ce te naturalnie powi\u0105zane mapy mog\u0105 si\u0119 zmienia\u0107, a takie zmiany zachodz\u0105 najszybciej u m\u0142odych ludzi.<\/p>\n

Jak reaguje m\u00f3zg starszych os\u00f3b na podobne eksperymenty? Badania ujawniaj\u0105, \u017ce zmiany w mapach u starszych os\u00f3b zachodz\u0105 wolniej, a u niekt\u00f3rych wcale. Jednak jest to r\u00f3wnie\u017c zale\u017cne od konkretnej plastyczno\u015bci danego cz\u0142owieka. Najprawdopodobniej wysoki lub przynajmniej wystarczaj\u0105cy poziom plastyczno\u015bci mo\u017cna utrzyma\u0107 w starszym wieku, je\u015bli zadba si\u0119 o to ju\u017c od m\u0142odo\u015bci, poprzez ci\u0105g\u0142e uczenie si\u0119 i \u0107wiczenie m\u00f3zgu.<\/p>\n

W ka\u017cdym razie jest to niezwykle wa\u017cny fakt empiryczny, kt\u00f3ry pokazuje, \u017ce nasz m\u00f3zg mo\u017ce zmienia\u0107 swoje reprezentacje \u015bwiata nawet w p\u00f3\u017aniejszych latach.<\/p>\n

Jak wi\u0119c mo\u017cemy osi\u0105gn\u0105\u0107 plastyczno\u015b\u0107 w starszym wieku, kt\u00f3ra by\u0142aby podobna do plastyczno\u015bci, jak\u0105 mamy w dzieci\u0144stwie lub wczesnej m\u0142odo\u015bci? Laboratorium Knudsena i inne zajmowa\u0142y si\u0119 tym problemem i odkry\u0142y, \u017ce czynnikiem sprzyjaj\u0105cym neuroplastyczno\u015bci jest pope\u0142nianie b\u0142\u0119d\u00f3w. Innymi s\u0142owy, b\u0142\u0119dy zwi\u0119kszaj\u0105 neuroplastyczno\u015b\u0107.<\/p>\n

Chodzi o te niepowodzenia i b\u0142\u0119dy, kt\u00f3re sygnalizuj\u0105 uk\u0142adowi nerwowemu, \u017ce \u201eco\u015b jest nie tak\u201d lub \u201eto nie dzia\u0142a\u201d. To w\u0142a\u015bnie one staj\u0105 si\u0119 bod\u017acem do zmian. Jest to kluczowy fakt, poniewa\u017c wiele os\u00f3b, pope\u0142niaj\u0105c b\u0142\u0119dy i napotykaj\u0105c trudno\u015bci, traci motywacj\u0119 i przestaje pr\u00f3bowa\u0107. Tymczasem to w\u0142a\u015bnie konsekwentne i nieustanne pr\u00f3by przyczyniaj\u0105 si\u0119 do ci\u0105g\u0142ego wzrostu lub utrzymania neuroplastyczno\u015bci.<\/p>\n

Na przyk\u0142ad ludzie pr\u00f3buj\u0105 nauczy\u0107 si\u0119 utworu na pianinie, ale im si\u0119 nie udaje, lub pr\u00f3buj\u0105 napisa\u0107 kod programowy, lub naby\u0107 umiej\u0119tno\u015b\u0107 motoryczn\u0105, ale ponosz\u0105 pora\u017ck\u0119. W rezultacie frustracja wytr\u0105ca ich z r\u00f3wnowagi, sk\u0142aniaj\u0105c do bezczynno\u015bci lub zmiany zdania. W tych momentach cz\u0119sto nie zdaj\u0105 sobie sprawy, \u017ce to w\u0142a\u015bnie b\u0142\u0119dy sygnalizuj\u0105 m\u00f3zgowi i ca\u0142emu uk\u0142adowi nerwowemu, \u017ce \u201eco\u015b nie dzia\u0142a\u201d, aktywuj\u0105c tym samym pot\u0119\u017cny system rozwoju.<\/p>\n

Oczywi\u015bcie m\u00f3zg nie rozumie takich zwrot\u00f3w jak \u201eco\u015b nie dzia\u0142a\u201d. Nie odbiera te\u017c frustracji jako stanu emocjonalnego. M\u00f3zg rozumie jedynie j\u0119zyk neuroprzeka\u017anik\u00f3w, czyli substancji chemicznych wydzielanych w takich sytuacjach, takich jak epinefryna i acetylocholina.<\/p>\n

Kiedy wi\u0119c pope\u0142niamy b\u0142\u0119dy, uk\u0142ad nerwowy zaczyna wytwarza\u0107 neuroprzeka\u017aniki i neuromodulatory, kt\u00f3re m\u00f3wi\u0105: \u201eMusimy co\u015b zmieni\u0107 w naszych \u015bcie\u017ckach\u201d.<\/p>\n

Oznacza to, \u017ce b\u0142\u0119dy s\u0105 podstaw\u0105 neuroplastyczno\u015bci i uczenia si\u0119.<\/p>\n

Podsumowuj\u0105c, pope\u0142nianie b\u0142\u0119d\u00f3w przyczynia si\u0119 do zdobywania do\u015bwiadczenia i rozwoju, ale tylko wtedy, gdy konsekwentnie d\u0105\u017cymy do celu, rozwi\u0105zuj\u0105c napotykane na drodze problemy.<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Od najm\u0142odszych lat w naszym m\u00f3zgu i ca\u0142ym uk\u0142adzie nerwowym formuj\u0105 si\u0119 sieci neuronowe lub tak zwane \u201emapy\u201d odpowiedzialne za analiz\u0119 r\u00f3\u017cnych informacji sensorycznych oraz realizacj\u0119 dzia\u0142a\u0144 behawioralnych. Z regu\u0142y te sieci znajduj\u0105 si\u0119 w stanie swojej naturalnej, maksymalnej plastyczno\u015bci,<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":3276,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[110,109,1],"tags":[265,268,267],"class_list":["post-3273","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-cognitive-science","category-neuroscience","category-uncategorized","tag-265","tag-268","tag-267"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/armanbegoyan.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3273","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/armanbegoyan.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/armanbegoyan.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/armanbegoyan.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/armanbegoyan.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3273"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/armanbegoyan.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3273\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3280,"href":"https:\/\/armanbegoyan.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3273\/revisions\/3280"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/armanbegoyan.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/3276"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/armanbegoyan.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3273"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/armanbegoyan.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3273"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/armanbegoyan.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3273"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}